.

HISTORIA  KATEDRY  BOTANIKI

.

Katedra Botaniki istnieje od 1919 roku i powstała jako Katedra Botaniki Ogólnej i Fitopatologii, równocześnie z utworzeniem Wydziału Rolniczo-Leśnego na Wszechnicy Piastowskiej przemianowanej, w kwietniu 1920 roku, na Uniwersytet Poznański.

Po wydzieleniu fitopatologii w odrębną katedrę od 1947 roku jednostka istniała jako Katedra Botaniki. W 1951 roku, po odłączeniu Wydziału Rolniczo-Leśnego od Uniwersytetu Poznańskiego i powstaniu Wyższej Szkoły Rolniczej, Katedra weszła w skład Wydziału Rolniczego. W wyniku reorganizacji Uczelni, której celem była likwidacja katedr i utworzenie instytutów, od 1970 roku jednostka wchodziła w skład Wydziału Ogrodniczego, najpierw jako Zakład Botaniki Ogólnej w Instytucie Przyrodniczych Podstaw Produkcji Roślinnej, a po rozwiązaniu instytutów w 1981 roku ponownie jako Katedra Botaniki. Obecnie Katedra jest jednostką Wydziału Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu.

W latach 1919-1929 placówką kierował prof. dr Bolesław Namysłowski, a po jego nagłej śmierci funkcję kuratora pełnił profesor Konstanty Stecki, natomiast od 1931 roku kierownikiem Katedry był doc. dr Witold Kulesza. W kolejnych latach Katedrą kierowali: prof. dr Konstanty Stecki (1935-1939 i 1945-1960), doc. dr Marian Nowiński (1960-1967), doc. dr Marian Filipek (1969-1976), prof. dr hab. Stanisław Król (1976-1992), dr Wanda Rudnicka-Sterna (1992-1998), prof. dr hab. Małgorzata Klimko (1998-2009), a obecnie funkcję tę pełni dr hab. Maria Morozowska. W latach 1967-1969 funkcję kuratora pełnił prof. dr Marian Falkowski.

W przeszłości Katedrze Botaniki pracowali następujący nauczyciele akademiccy: dr inż. Antoni Biernacki, mgr Stanisław Bulsiewicz, mgr Florian Celiński, mgr Halina Chełkowska, doc. dr hab. Mieczysław Czekalski, doc. dr hab. Marian Filipek, mgr inż. Robert Fiszkal, mgr inż. Ludwik Furdyna, mgr Józef Gajewski, mgr inż. Kazimierz Glanc, dr Józef Goetz, dr Ryszard Górecki, mgr Andrzej Górski, mgr Julian Karolini, dr Franciszek Klimas, dr Jerzy Kordakow, mgr Stanisław Kościelny, prof.dr hab. Stanisław Król, dr Janusz Kudelka, doc. dr Witold Kulesza, dr inż. Henryk Kuświk, mgr inż. Ewa Lang-Ruszkowska, dr Bernard Liebetanz, mgr Stanisław Lisowski, mgr Karol Mańka, mgr Regina Mikusińska, prof. dr hab. Bolesław Namysłowski, mgr inż. Czesław Nowaczyk, doc. dr Marian Nowiński, doc. dr Wacław Ołtuszewski, mgr Tadeusz Perkitny, mgr inż. Tadeusz Przybylski, dr Wanda Rudnicka-Sterna, mgr inż. Andrzej Spława-Neyman, dr Wanda Staniewska-Zątek, prof. dr Konstanty Stecki, dr inż. Wanda Stefanek-Pańczuk, Władysław Śladkowski, dr Wanda Tychowska, mgr Jan Witkowski, mgr Maria Walczak, mgr inż. Józef Wiszniewski, doc. dr Karol Zaleski, dr inż. Katarzyna Zygmunt oraz pracownicy nie będący nauczycielami akademickimi: Agnieszka Bajan, Andrzej Bajan, mgr inż. Roman Bartol, Tatiana Chudzińska-Bączyk, Anna Czarnota, mgr Elżbieta Fogel-Bernacka, inż. Andrzej Gnybek, Małgorzata Jakubowska, dr Maria Koźlicka, dr inż. Władysław Kusiak, mgr Katarzyna Kwaśny, Marcin Magdziarek, mgr inż. Krystyna Magierska, inż. Izabela Paszkiewicz, mgr inż. Ireneusz Paszkowski, lic. Mariola Szacoń, Elwira Zielińska.

W roku 1919, kiedy Katedrę obejmował prof. dr Bolesław Namysłowski nie miała ona właściwych pomieszczeń i zajęcia odbywały się przejściowo w Zamku. Dopiero po roku 1920 Katedra otrzymała zaledwie dwa pokoje przy ul. Mazowieckiej 26, ale zajęcia odbywały się w sali ćwiczeń Zakładu Fizjologii Roślin. W roku akademickim 1921/22 Katedra uzyskała lepsze warunki otrzymując 4 pomieszczenia przy ul. Śląskiej 5, ale także bez sali ćwiczeń.

W okresie gdy Katedrą kierował prof. dr Bolesław Namysłowski kierunek badań obejmował hydrobiologię, mykologię i fitopatologię, a do najważniejszych osiągnięć zaliczyć należy: opracowanie przez profesora Namysłowskiego fitoplanktonu polskiej części Bałtyku, prace dra Karola Zaleskiego nad rodzajem Penicillium, zbadanie mikroflory solanek kujawskich przez dra Bernarda Liebetanz’a, opracowanie planktonu Warty pod Poznaniem przez dr Irenę Hoppównę oraz opracowanie mikroflory i makroflory jezior wielkopolskich przez ks. dra Franciszka Wawrzyniaka.

Po nagłej śmierci (13.08.1929) profesora Namysłowskiego kuratorem Katedry został prof. dr Konstanty Stecki. W tym okresie, tj. na początku 1930 roku Katedra przeniesiona została do nowego lokalu w budynku nazywanym ówcześnie „Sołacz-Dwór”, a obecnie „dworkiem”, a położonym przy ówczesnej ul. Sołackiej 10, a obecnie Wojska Polskiego 71d. W budynku tym Katedra otrzymała wygodniejsze pomieszczenia i salę ćwiczeń wykorzystywaną wspólnie z Katedrą Botaniki Leśnej.

Po objęciu w roku 1931 Katedry przez doc. dra Witolda Kuleszę kierunek badawczy uległ pewnym zmianom i obejmował morfologię i anatomię roślin, systematykę roślin wyższych, fitopatologię i mykologię oraz fitogeografię i fitosocjologię. Do najważniejszych osiągnięć tego okresu zaliczyć należy: opracowanie przez doc. dra Witolda Kuleszę rodzaju Rubus w Polsce, prace dra Karola Zaleskiego nad chorobami wirusowymi ziemniaka i bakteriozami fasoli oraz jego habilitację w grudniu 1934 roku.

W roku 1935 doc. dr Witold Kulesza, z przyczyn zdrowotnych, zrezygnował z kierowania Katedrą. Od 1 października 1935 roku kuratorem, a następnie kierownikiem Katedry został prof. dr Konstanty Stecki, który kierował Katedrą do roku 1960, z przerwą w okresie wojennym.

Do przerwy wojennej kierunek badawczy Katedry był kontynuowany, natomiast w pierwszych dwóch latach po wojnie działalność pracowników Katedry skupiła się głównie na przywróceniu funkcjonowania Katedry. Przejawiało się to często w samodzielnym wykonywaniu części prac remontowych oraz w odszukiwaniu rozproszonego wyposażenia i zbiorów bibliotecznych. Kiedy w roku 1947 wyodrębniła się część fitopatologiczna w odrębną Katedrę Fitopatologii przyjęta została nazwa Katedra Botaniki Ogólnej, a od 1 października 1951 roku po oddzieleniu Wydziału Rolniczo-Leśnego od Uniwersytetu Poznańskiego i utworzeniu Wyższej Szkoły Rolniczej Katedra weszła w skład Wydziału Rolniczego już jako Katedra Botaniki.

Do roku 1956 Katedra zajmowała pomieszczenia w budynku tzw. „dworku”, złożone z 7 pokoi i sali ćwiczeń. W lutym 1956 roku Katedra przeniesiona została do ówcześnie nowo wybudowanego skrzydła Kolegium Cieszkowskich, gdzie mieści się do dnia dzisiejszego i zajmuje połowę II piętra i trzy pomieszczenia na III piętrze.

W okresie, po utworzeniu Wyższej Szkoły Rolniczej, gdy Katedrą kierował prof. dr Konstanty Stecki kierunek badawczy Katedry koncentrował się na badaniach fizjograficznych, a do najważniejszych osiągnięć należy zaliczyć prace z zakresu dendrologii prof. dr Konstantego Steckiego, doc. dr Wacława Ołtuszewskiego, mgra Henryka Szulca i mgra Mariana Filipka. Ważnym osiągnięciem tego okresu są też prace mgra Mariana Filipka nad florą i zespołami leśno-stepowego rezerwatu w Bielinku nad Odrą, prace nad florą mchów mgra Stanisława Lisowskiego oraz prace palinologiczne doc. dra Wacława Ołtuszewskiego, a szczególnie praca nad polodowcową historią lasów Wielkopolskiego Parku Narodowego, która stanowiła podstawę do nadania mu tytułu docenta.

W okresie gdy kierownikiem Katedry był doc. dr Marian Nowiński kierunek badawczy Katedry koncentrował się na badaniach florystycznych i fitosocjologicznych oraz badaniach nad biologią i agrotechniką roślin użytkowych. Znaczącym dorobkiem tego okresu są prace doc. dra Mariana Nowińskiego nad zespołami chwastów segetalnych i prace z zakresu historii roślin i upraw rolniczych, ogrodniczych i leczniczych, prace dra inż. Czesława Mielcarskiego nad szatą roślinną lasów czeszewskich.

W okresie gdy kierownikiem Katedry był doc. dr Marian Filipek prace Katedry miały charakter wielokierunkowy i dotyczyły fitosocjologii, florystyki, ekologii, anatomii, systematyki i dendrologii. Do szczególnych osiągnięć zaliczyć należy wybitne prace doc. Mariana Filipka o florze i zespołach muraw kserotermicznych rejonów dolnej Odry i Warty, a także prace dra Jerzego Kordakowa o zespołach aluwialnych, ich ekologii i sukcesji w dolinie Wisły środkowej oraz prace dr Wandy Rudnickiej-Sterny nad podziałem systematycznym traw na podstawie budowy ziarniaków.

W okresie gdy Katedrą kierował prof. dr hab. Stanisław Król – z wykształcenia leśnik, profil badawczy Katedry skoncentrowany był głównie na dendrologii w różnych jej aspektach, a szczególnie ocenie introdukcji i aklimatyzacji obcych gatunków drzew i krzewów. Do najważniejszych osiągnięć tego okresu zaliczyć należy prace prof. dra hab. Stanisława Króla dotyczące oceny aklimatyzacji sosny czarnej w Polsce oraz biologii i ekologii cisa pospolitego, prace doc. dra hab. Mieczysława Czekalskiego prowadzone w Katedrze do roku 1984 nad introdukcją i aklimatyzacją gatunków z rodzaju Rhododendron, których efektem była habilitacja w 1983 roku, prace dra inż. Henryka Kuświka nad zmiennością cisa pospolitego w Polsce i prace dr inż. Wandy Stefanek-Pańczuk nad rozmieszczeniem gatunków rodzaju Rosa w Wielkopolsce oraz prace dr inż. Marii Morozowskiej nad budową anatomiczną porażonych wirusami organów wegetatywnych i generatywnych roślin z rodzaju Lupinus. W okresie tym prowadzonych było w Katedrze szereg prac z zakresu ochrony przyrody, z których na wyróżnienie zasługują, prowadzone przez cały zespół, prace w rezerwatach i parkach krajobrazowych województwa zielonogórskiego i gorzowskiego.

W okresie gdy kierownikiem Katedry była dr Wanda Rudnicka-Sterna badania koncentrowały się na autekologii, biologii i zmienności roślin podlegających ochronie gatunkowej i systematyce roślin. Do najważniejszych osiągnięć tego okresu zaliczyć należy prace: dra inż. Wojciecha Antkowiaka nad pełnikiem europejskim, dra inż. Leszka Bednorza nad wawrzynkiem wilczełyko oraz pracę nad systematyką turzyc prowadzonych przez dr Magdalenę Szczepanik-Janyszek. W okresie tym prowadzonych było w Katedrze szereg prac z zakresu ochrony przyrody, z których na wyróżnienie zasługują, prowadzone przez cały zespół, prace w rezerwatach i gminach województwa konińskiego.

W latach 1990-2009 i obecnie kierownikiem Katedry jest prof. dr hab. Małgorzata Klimko.

Profil badawczy Katedry rozszerzył się o nowe badania biologiczne realizowane w temacie: „Biologia i zmienność wybranych taksonów roślin, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków rzadkich i chronionych oraz ocena bioróżnorodności ekosystemów na poziomie florystycznym i fitocenotyczno-krajobrazowym”. Do najważniejszych osiągnięć tego okresu zaliczyć należy prace badawcze dotyczące taksonomii i ekologii gatunków chronionych, składu flory obszarów chronionych i antropogenicznych oraz jej analiza statystyczna, a także badania przemian antropogenicznych szaty roślinnej. W okresie tym opisano wiele stanowisk gatunków nowych dla Polski i Wielkopolski. Prześledzono zmienność morfologiczną i anatomiczną organów wegetatywnych i generatywnych z wykorzystaniem mikroskopu skaningowego i konfokalnego. W badaniach wykorzystano zarówno metody klasyczne stosowane w taksonomii, ekologii i fenologii, numeryczne jak i biochemiczne. Niektóre uzyskane wyniki są nowe dla nauki.

W latach 2009-2013 Katedrą kierowała dr hab. Maria Morozowska kontynując dotychczasowy profil badawczy.

Obecnie tematem wiodącym Katedry jest: „Biologia, systematyka i zmienność wybranych taksonów roślin ze szczególnym uwzględnieniem gatunków rzadkich i chronionych, ekologia glonów planktonowych oraz ocena bioróżnorodności ekosystemów lądowych i wodnych na poziomie florystycznym i fitocenotyczno-krajobrazowym”.

Kontynuowane są także prace z zakresu ochrony przyrody, a szczególnie prace dotyczące inwentaryzacji botanicznej obszarów chronionych oraz prace związane z przygotowywaniem planów ochrony rezerwatów przyrody. Środki na prowadzenie tych prac uzyskiwane są poprzez udział w postępowaniach o zamówienie publiczne.

W latach 1998 – 2012 opublikowano około 366 oryginalnych prac naukowych, 14 popularno-naukowych i 4 popularne.

Ogólny dorobek publikacyjny  Katedry w okresie jej istnienia wynosi około 870 oryginalnych prac naukowych.

W Katedrze wykonano około 291 prac dyplomowych, 35 prac doktorskich, 8 prac habilitacyjnych oraz uzyskano 6 tytułów profesora. Zrealizowano 15 projektów badawczych oraz 6 grantów interdyscyplinarnych-międzyuczelnianych.

Od roku 1999 Katedra posiada własne czasopismo naukowe, którego do 2004 roku ukazało się siedem zeszytów w ramach Roczników Akademii Rolniczej w Poznaniu, Seria Botanika, a następne, od 2006 roku jako Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu, Seria Botanika-Steciana. Najnowszy numer 16 – ty ukazał się w 2012 roku.

Bazę doświadczalno-dydaktyczną Katedry, stanowią:

  • sala ćwiczeń na 30 stanowisk pracy,
  • Zielnik Katedry Botaniki (POZNB), ogółem około 42 700 okazów,
  • Biblioteka: książki – 4190 woluminów, czasopisma – 1800 woluminów (50 tytułów).
Home KATEDRA HISTORIA KATEDRY