Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska –


Ocena hydromorfologiczna rzek wg metody River Habitat Survey (RHS)

Aktualności

Kursy RHS w Anglii w 2013 roku

Biuletyn 6/2013 – NOWOŚĆ!!!

Biuletyn 5/2012

Biuletyn 4/2011

Biuletyn 3/2010

Biuletyn 2/2009

Biuletyn 1/2008

Przydatne materiały

Formularz terenowy RHS

Klucz terenowy RHS

Terenowa Karta BHP

Podręcznik do badań terenowych

RHS w Wielkiej Brytanii

Brytyjska strona RHS

Biuletyn RHS Environmental Agency (Newsletter Issue 12 Winter 2009/10)

Galerie

Warsztaty RHS lipiec 2011

Zdjęcia z warsztatów RHS w Wałbrzychu lipiec 2011.

Kurs RHS 2010

Zdjęcia z kursu na temat przeprowadzania oceny hydromorfologicznej rzek zgodnie z metodyką River Habitat Survey.

Warsztaty hydromorfologiczne 2010

Zdjęcia z międzynarodowych warsztatów hydromorfologicznych rzek, które odbyły się w Tatrach w 2010 roku.

Opis metody

Wdrażana w Europie Ramowa Dyrektywa Wodna wymaga przeprowadzania oceny hydromorfologicznej rzek jako elementu wspomagającego parametry biologiczne przy klasyfikacji jakości ekologicznej cieków. Wśród kilku systemów oceny rzek opartych na parametrach hydromorfologicznych, jakie rozwinęły się w ostatnich latach w różnych krajach Europy, system River Habitat Survey (RHS) należy do najbardziej rozpowszechnionych. System ten stosowany jest w Wielkiej Brytanii na szeroką skalę od początku lat 90-tych i coraz powszechniej jest stosowana poza Wielką Brytanią m.in. w Niemczech, Szwecji, Danii, Czechach, Łotwie a w zmodyfikowanej wersji także we Włoszech, Grecji i Portugalii. W Polsce, metoda ta stosowana jest od połowy lat 90-tych i do chwili obecnej przebadano już w ten sposób kilkaset odcinków rzek na terenie całej Polski. Na ich podstawie wykazano możliwość zastosowania systemu River Habitat Survey w Polsce do oceny hydromorfologii cieków w rozumieniu Ramowej Dyrektywy Wodnej.

System oceny hydromorfologicznej rzek RHS znany jest jako precyzyjny, łatwy we wdrożeniu i stosunkowo niedrogi. Zakłada się, że wprawiony specjalista jest w stanie wykonać badanie odcinka rzecznego w przeciągu jednej godziny. Opis środowiska rzecznego systemie RHS cechuje się obiektywnością i doskonale nadaje się do analiz statystycznych. Metoda River Habitat Survey znalazła dotychczas zastosowanie w przedsięwzięciach dotyczących ochrony dolin rzecznych, renaturyzacji cieków, monitoringu i różnego rodzaju badaniach naukowych. Ostatnimi czasy system River Habitat Survey wykorzystywany jest do oceny hydromorfologicznej rzek na potrzeby Ramowej Dyrektywy Wodnej. Odpowiednio dobrane reprezentatywne stanowisko badawcze (jedno lub ewentualnie kilka w zależności od heterogenności środowiska) pozwala na odpowiednią ocenę odcinka wyznaczonego jako jednolita część wód w monitoringu krajowym.

River Habitat Survey jest systemem oceny charakteru siedliska i jakości rzek opartym na ich strukturze morfologicznej. Badania opierają się na opisie odcinka rzeki o długości 500 metrów, który realizowany jest w dwóch etapach. Pierwszy z nich, obejmuje charakterystykę podstawowych cech morfologicznych koryta i brzegów. Opisywany jest w 10 profilach rozmieszczonych co 50 metrów. Uwzględnia się przy tym parametry fizyczne (rejestrowane w profilu o szerokości 1m), takie jak dominujący typ przepływu, substrat dna i brzegów, wielkość erozji skarp, sposób sedymentacji, typy przekształceń oraz umocnienia techniczne skarp i koryta. Dodatkowo w profilach o szerokości 10 m określana jest struktura roślinności wodnej i brzegowej oraz użytkowanie brzegów.

RHS

Drugi etap badań obejmuje opis syntetyczny prowadzony dla całego 500-metrowego odcinka RHS. Uwzględnia on wszystkie formy morfologiczne i przekształcenia, które nie zarejestrowano w etapie poprzednim. Drugi etap prac w terenie to opis syntetyczny uzupełnia dodatkowo opis doliny, wymiary koryta (wysokość brzegów, szerokość i głębokość koryta), bystrza, materiał sedymentujący i inne.

Badania realizowane wg sytemu RHS pozwalają na zebranie ok. 400 parametrów określających warunki hydromorfologiczne badanego odcinka. Uporządkowany system profili badawczych stwarza szerokie możliwości zastosowania różnych technik statystycznych. Walorem systemu RHS jest też kompleksowość opisu cieku wraz z doliną rzeczną, sięgający na odległość 50 metrów od koryta.

Duże możliwości stwarzają syntetyczne wskaźniki będące wypadkową wielu pojedynczych parametrów podstawowych pozwalające ocenić właściwości hydromorfologiczne rzek w formie liczbowej. Najszerzej stosowane są dwa takie indeksy:

  • wskaźnik przekształcenia siedliska (Habitat Modification Score – HMS), który określa zakres przekształceń w morfologii cieku,
  • wskaźnik naturalności siedliska (Habitat Quality Assessment – HQA), który bazuje na obecności oraz różnorodności naturalnych elementów cieku i doliny rzecznej.

Stosowanie indeksów liczbowych odniesionych do warunków referencyjnych pozwala na obliczenie stanu jakości hydromorfologicznej badanego odcinka zgodnie z oczekiwaniami Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Oprócz wymienionych dwóch wskaźników syntetycznych literatura donosi o opracowanych wielu innych tego typu parametrów. Bazując na podstawowych parametrach istnieje możliwość wypracowania wielu innych syntetycznych wskaźników, dostosowanych do różnego rodzaju potrzeb badań hydrologicznych, biologicznych czy inżynierskich.