Płodozmian przyszłości – naukowcy UPP współautorami publikacji w Nature Food
W prestiżowym czasopiśmie Nature Food opublikowany został artykuł pt. „Functionally rich crop rotations increase calorie and macronutrient outputs across Europe”, którego współautorami są prof. UPP dr hab. Zuzanna Sawinska oraz prof. dr hab. Andrzej Blecharczyk z Katedry Agronomii (Wydział Rolnictwa, Ogrodnictwa i Biotechnologii UPP). Publikacja powstała w wyniku międzynarodowej współpracy badawczej i jest kolejną poświęconą analizie danych jakie uzyskujemy dzięki doświadczeniom wieloletnim. Autorzy z 12 jednostek naukowych pod przewodnictwem Szwedzkiego Uniwersytetu Nauk Rolniczych (SLU) wykazali, że zwiększona różnorodność upraw w płodozmianach zdominowanych przez zboża może poprawić zdrowotność upraw, efektywność wykorzystania składników odżywczych i adaptację do zmian klimatu. Zatem płodozmiany z szerokim wachlarzem upraw mogą przynieść więcej kalorii i składników odżywczych niż uprawa samych zbóż rok po roku. Ten wynik międzynarodowego badania podważa powszechny argument, że zróżnicowane płodozmiany przynoszą mniej żywności.
Płodozmian to sekwencja upraw na polu w danym okresie. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, płodozmiany stają się coraz krótsze i coraz bardziej dominują w nich zboża. Rosną one dobrze w klimacie umiarkowanym, są łatwe w przechowywaniu i transporcie oraz mają szeroki rynek zbytu. Jednak takie proste i krótkie płodozmiany mają kilka wad, w tym duże uzależnienie od nawozów mineralnych i środków ochrony roślin, a także wysoką podatność na zmiany klimatu i ekstremalne zjawiska pogodowe. Powstaje również pytanie, czy taki system upraw rzeczywiście produkuje więcej żywności niż systemy obejmujące również inne rodzaje upraw.
Typowym argumentem przeciwko zróżnicowanemu płodozmianowi zazwyczaj jest to, że dostępność żywności spada, gdy wysoko produktywne, bogate w kalorie zboża są zastępowane innymi uprawami. „Możemy teraz stwierdzić, że ten argument jest nietrafiony” – wyjaśnia profesor Sawinska, współautorka badania opublikowanego niedawno w czasopiśmie Nature Food. Wyniki przeprowadzonej analizy wykazują, że płodozmiany obejmujące zboża i dwie inne rośliny uprawne: rośliny strączkowe, pastewne i rośliny oleiste lub korzeniowe mogą dostarczyć więcej kalorii, białka i tłuszczów – a w niektórych przypadkach nawet więcej węglowodanów – w porównaniu z ciągłą produkcją zbóż. Ten wynik jest prawdziwy, jeśli rośliny pastewne są wykorzystywane jako pasza dla krów mlecznych. Korzyści płynące ze zróżnicowanych płodozmianów znikają, gdy rośliny pastewne są stają się paszą na potrzeby produkcji mięsa lub bioenergii, co wskazuje, że te zastosowania są mniej efektywnymi sposobami produkcji żywności.
Zróżnicowane płodozmiany zapewniają również równowagę składników odżywczych, która jest bardziej zgodna z obecnymi wytycznymi żywieniowymi, w porównaniu z nadmiarem węglowodanów, jaki zapewnia płodozmian zdominowany przez zboża.
Aby dojść do tych wniosków, naukowcy przeanalizowali dane z 16 doświadczeń wieloletnich w całej Europie, od północnej Szwecji przez Polskę, po środkowe Włochy.
„Tylko doświadczenia wieloletnie trwające od dziesięcioleci, min. takie jak to prowadzone w Brodach przez Katedrę Agronomii, które swój początek datuje na 1957 rok, pozwalają zbadać długoterminowe skutki w szerokim zakresie warunków uprawy. Uzyskane wyniki są zachęcające, wskazują, że przejście na starannie zaprojektowane, dłuższe płodozmiany z różnorodnym zestawem upraw może zwiększyć wydajność odżywczą. Jednocześnie takie systemy następstwa wspierają bardziej zbilansowaną dietę. Jest to zatem sposób na zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego” – mówi prof. UPP Z. Sawinska. Średnie plony zbóż rosną, gdy w płodozmianie uwzględniane są inne rodzaje upraw, szczególnie w trudniejszych warunkach klimatycznych. Zróżnicowane płodozmiany zmniejszają również ryzyko dużego nasilenia chwastów, chorób i szkodników oraz poprawiają stan gleby, co przynosi korzyści wszystkim roślinom.
Publikacja:
Vico G, Costa A, Smith ME, Bowles T, Gaudin ACM, Watson CA, Baldoni G, Berti A, Blecharczyk A, Jonczyk K, Mazzon M, Marzadori C, Morari F, Onofri A, Sandström B, Santín-Montanyá I, Sawinska Z, Stalenga J, Tenorio Pasamón JT, Tei F, Topp CFE, Walker RL, Bommarco R (2026), Functionally rich crop rotations increase calorie and macronutrient outputs across Europe, Nature Food, 7, 185–193 (2026). https://doi.org/10.1038/s43016-026-01293-5 Openly available at https://www.nature.com/articles/s43016-026-01293-5
Iwona Cieślik
Rzeczniczka prasowa UPP
