17. Tydzień mózgu w Poznaniu

Jednym z prelegentów jest prof. dr hab. Piotr Tryjanowski, który 18 września br. przedstawi wykład pt. "Od V1 do dopaminy: jak mózg rozpoznaje ptaki i nagradza ciekawość."

O wykładzie  i autorze: 

Właśnie rozpoczyna się kolejna, siedemnasta już edycja Tygodnia Mózgu. Jeden z wykładów będzie dotyczył tego, jak mózg rozpoznaje ptaki i nagradza ciekawość, a wygłosi go prof. dr hab. Piotr Tryjanowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, członek korespondent PAN. Zapytaliśmy prelegenta czego możemy się spodziewać, bo tytuł wykładu brzmi dość zagadkowo. Oczywiście prof. Tryjanowski zasłonił się lekką tajemnicą i zachęcił do uczestnictwa w spotkaniu - czy to bezpośrednio w Pałacu Działyńskich, czy też on-line, ale odsłonił nieco faktów.
- Przede wszystkim – zauważa prelegent - Obserwacja ptaków (birdwatching) przestała być niszowym hobby wąskiego grona pasjonatów. Od wybuchu pandemii COVID-19 stała się jedną z najszybciej rosnących form kontaktu z naturą na świecie i w Polsce. Na przykład gromadząca obserwacje platforma eBird przekroczyła w 2025 roku 2,1 miliarda zgłoszonych obserwacji, a liczba aktywnych użytkowników zbliża się do 1,3 miliona. W Polsce trendy wznoszące są również bardzo widoczne. Zatem ptaki mają „to coś”, jakby powiedział Orwell, dzieląc zwierzęta na równe i równiejsze, ptaki zdecydowanie to te lepsze. - Jednak z perspektywy neurologicznej najważniejsze są wyniki badań, których coraz więcej pokazuje, że regularne patrzenie, słuchanie i rozpoznawanie ptaków daje wyraźne korzyści psychiczne i poznawcze - silniejsze niż zwykły spacer w lesie czy parku. Obniża poziom kortyzolu, redukuje objawy lęku i depresji, poprawia nastrój, wzmacnia uwagę i funkcje wykonawcze, a nawet zwiększa poczucie sensu i więzi społecznych. Efekty te utrzymują się długo po zakończeniu obserwacji - wystarczy samo oczekiwanie na nowy gatunek lub słuchanie śpiewu, by mózg otrzymał wyraźny impuls regeneracyjny.
Dlaczego akurat ptaki działają tak silnie? Odpowiedź leży w neurobiologii – od najwcześniejszego przetwarzania wzrokowego w pierwotnej korze wzrokowej (obszar V1) aż po mezolimbiczny szlak dopaminowy. Kiedy zauważamy ptaka, rozpoznajemy śpiew albo udaje nam się sfotografować rzadki okaz, mózg uruchamia klasyczną pętlę nagrody: ciekawość → przewidywanie → potencjalne błędy → uwolnienie dopaminy → poczucie szczęścia → wzmocnienie pamięci i motywacja do dalszej eksploracji.
Wygląda na to, iż mózg ludzki jest ewolucyjnie dostrojony do błyskawicznego wykrywania zwierząt w naturalnych, złożonych scenach. Już po 120–150 ms wykonujemy sakadę gałki ocznej w stronę ptaka z wysoką dokładnością. Pełna identyfikacja gatunku u doświadczonego obserwatora może zająć zaledwie 220–300 ms. U zaawansowanych birdwatcherów ten sam prawa półkula mózgu aktywuje się silniej przy ptakach niż przy twarzach u laików – dokładnie tak, jak u ekspertów od samochodów czy twarzy. Im większa niespodzianka -np. stwierdzenie nie widzianego wcześniej gatunku i im silniejsze poczucie „udało mi się mimo trudności”, tym wyższy pik dopaminy. Do tego dochodzi efekt mastery - satysfakcja z pokonania własnych ograniczeń prototypu. Najnowsze badania pokazują, że wieloletni birdwatching realnie przebudowuje mózg - nawet po 60.–70. roku życia. Zwiększa grubość i specyficzność kory wzrokowej, poprawia łączność z układem nagrody i hipokampem, wzmacnia pamięć roboczą i zmniejsza interferencję między podobnymi gatunkami dzięki lepiej zorganizowanej wiedzy semantycznej. W najbliższych latach planujemy badania łączące mobilne EEG, eye-tracking i pomiary fizjologiczne z momentami „lifera”, rozpoznania trudnego gatunku oraz stanów głębokiej relacyjnej uważności. Chcemy bezpośrednio zmierzyć, jak bardzo „nowy ptak” aktywuje szlak VTA–nucleus accumbens i jak długo utrzymuje się efekt dopaminowy po udanej identyfikacji. Jednak najciekawsze w tym wszystkim są … oczywiście ptaki - żywe dinozaury - jedyna grupa, która przetrwała masowe wymieranie 66 mln lat temu. Ich różnorodność, licząca ponad 11 000 gatunków, których ultralekkie adaptacje i wyrafinowane zmysły sprawiają, że są jednym z najsilniejszych naturalnych „haków” dla ludzkiego układu nagrody. Obserwacja ptaków to nie tylko kontakt z naturą i relaks – to jeden z najczystszych i najskuteczniejszych sposobów, w jaki ewolucyjnie ukształtowany mózg nagradza nas za ciekawość, uczenie się i eksplorację świata żywych istot.

Miejsce: Poznań, Sala Turkusowa w Pałacu Działyńskich, Stary Rynek 78/79 (II piętro).

Wykłady będą również transmitowane na żywo na kanale YouTube Oddziału. Link do transmisji będzie udostępniony na poniższej stronie w dniu wykładów.
 

Program oraz szczegółowe informacje są tutaj: https://tydzienmozgu.pan.pl/ 
 

Odkrywaj z nami tajemnice mózgu!
 

Zapraszamy! Wstęp wolny.